محمد تقي جعفري
241
ترجمه و تفسير نهج البلاغه ( فارسي )
درك پاسخ ندارد . در اين مورد نه تنها پاسخ به سؤال مفيد نيست ، بلكه ممكن است به ضرر مغزى سؤال كننده بينجامد ، اگر چه ممكن است گويندهء پاسخ با بيان خوب و مهارت عالى بتواند پاسخ را براى سؤال كننده قابل درك بسازد ، ولى بيم آن مىرود كه گويندهء پاسخ ، سؤال كننده را به بلوغ زودرس مغزى برساند و شرائط بعدى از عهدهء بجريان انداختن طبيعى آن بلوغ برنيايد و ذهن سؤال كننده دچار بحران يا ركود گردد . قسم دوم - محدوديّت معلومات و نيروهاى مغزى انسانها بطور عموم اگر چه از عاليترين معلومات و تجارب و هستىشناسى و مقتدرترين استعدادهاى مغزى برخوردار بوده باشند ، مانند طرح سؤال در بارهء ذات پاك خداوندى . ذات خداوندى براى مغز انسانى اگر چه قدرتمندترين مغز بوده و همهء دانشهاى طبيعى و ماوراى طبيعى را اندوخته باشد ، توانائى طرح ذات خداوندى را براى سؤال ندارد . ذات خداوندى فوق ابزار و وسائل درك و تعقّل بشرى است ، و لذا هر مفهومى را كه بعنوان ذات خدا مطرح كند ، ساختهء ذهن او بوده و مطابق واقعيّت نخواهد بود ، زيرا : مور ضعيف و ناتوان چون شكل يزدانى كشد بىشك به شكل مورچه با شاخ حيوانى كشد مغز شبان هم نقشهء موسى بن عمرانى كشد در فكر مانى گرفتد او صورت مانى كشد ادراك هر جنبنده نقش خويش را داراستى البتّه اين مطلب دليل آن نيست كه بشر از برقرار كردن هر گونه رابطهء معرفتى با خداوند ناتوان است - نظرى نهان بيفكن مگرش عيان ببينى گرش از جهان نبينى بجهان چه ديده باشى وارستگىهاى روحى و تهذّبهاى درونى و تأدّب به آداب اللَّه و تخلَّق به اخلاق اللَّه است كه آدمى را شايستهء ديدار فروغ جمال و عظمت جلال خداوندى كه [ از رگ گردن به او نزديكتر است ] مىنمايد و آن مقام و الا را به انسان مىبخشد كه « خدائى را كه نديده است عبادت نكند » ( 1 ) .
--> ( 1 ) اين جمله از امير المؤمنين عليه السّلام است به ذعلب يمانى .